Podkładka sprężysta - najważniejsze informacje i zastosowanie

W świecie połączeń śrubowych walka z luzowaniem się nakrętek trwa nieprzerwanie. Drgania, wibracje i cykliczne obciążenia to wrogowie każdego złącza. Jednym z najstarszych, najtańszych i najbardziej rozpoznawalnych sposobów zabezpieczania jest podkładka sprężysta (często nazywana „sprężynówką” lub podkładką przeciętą). Choć inżynieria poszła do przodu, ten element wciąż znajduje się w milionach urządzeń na całym świecie. Jak dokładnie działa, kiedy warto ją stosować, a kiedy lepiej sięgnąć po nowocześniejsze rozwiązania? Poniżej omawiamy charakterystykę najpopularniejszej podkładki zgodnej z normą DIN 127.

Najważniejsze informacje na start

• Norma: Najpopularniejszy standard to DIN 127 (forma A – ostro zakończona, forma B – płasko zakończona).
• Materiał: Wykonuje się je ze stali sprężynowej, która po ściśnięciu dąży do powrotu do pierwotnego kształtu.
• Działanie: Jej zadaniem jest kasowanie luzów w połączeniu i zwiększanie tarcia poprzez siłę osiową.
• Zastosowanie: Konstrukcje stalowe lekkie, motoryzacja (elementy osprzętu), budowa maszyn o umiarkowanych wibracjach.

Jak działa podkładka sprężysta?

Mechanizm działania opiera się na prostym prawie fizyki. Podkładka sprężysta nie jest płaskim krążkiem – jest przecięta i wygięta w kształt fragmentu zwoju sprężyny. Podczas dokręcania śruby, podkładka jest spłaszczana. Dzięki swojej sprężystości, cały czas „odpycha” nakrętkę od materiału, generując stałą siłę osiową (napięcie wstępne). To napięcie zwiększa tarcie na gwincie, co utrudnia samoistne odkręcenie się nakrętki pod wpływem drgań. Dodatkowo, ostre krawędzie przecięcia (szczególnie w typie A) wbijają się minimalnie w spód łba śruby i podłoże, tworząc mechaniczną barierę przeciwobrotową.

Rodzaje podkładek sprężystych (DIN 127 A i B)

Choć na pierwszy rzut oka wyglądają podobnie, norma wyróżnia dwa główne typy:

1. Forma A (wygięta): Posiada końce lekko odgięte na zewnątrz, które są ostro zakończone. Działa agresywniej, mocniej wcinając się w materiał.

2. Forma B (płaska): Najpopularniejsza na rynku. Końce są ścięte na płasko. Zapewnia dobry docisk, ale mniej niszczy powierzchnię podkładki lub elementu mocowanego.

Istnieją również inne warianty, takie jak podkładki łukowe (DIN 128) czy faliste (DIN 137), stosowane tam, gdzie wymagana jest mniejsza siła docisku, ale większa elastyczność.

Gdzie NIE stosować podkładek sprężystych?

To kluczowa wiedza dla każdego montera. Podkładka sprężysta nie jest lekiem na całe zło.

• Połączenia HV (wysokiej wytrzymałości): W konstrukcjach sprężanych (klasy 10.9, 12.9) siły zacisku są tak ogromne, że zwykła „sprężynówka” zostanie całkowicie zmiażdżona i „rozpłynie się” na boki, powodując utratę napięcia śruby.
• Miękkie podłoża (drewno, aluminium): Stal sprężynowa jest bardzo twarda. W kontakcie z aluminium po prostu zniszczy powierzchnię, zamiast zabezpieczyć śrubę.
• Ekstremalne wibracje: W nowoczesnych maszynach narażonych na silne udary, DIN 127 bywa niewystarczająca. Tam stosuje się podkładki klinujące (typu Nord-Lock) lub chemię do gwintów.

Przeglądaj produkty według kategorii

Szukasz odpowiedniego zabezpieczenia do swoich śrub? Poniżej znajdziesz bezpośrednie linki do podkładek sprężystych i kompatybilnych elementów złącznych:

• Podkładki okrągłe sprężyste DIN 127 B
• Podkładki sprężyste łukowe DIN 128
• Podkładki ząbkowane DIN 6797
• Podkładki sprężyste do śrub z łbem walcowym DIN 7980
• Śruby z łbem sześciokątnym DIN 933

Przykładowy wybór produktów Elgo

W naszej ofercie znajdziesz szeroki wybór podkładek sprężystych oraz elementów współpracujących, które zapewnią trwałość Twoim połączeniom:

• Podkładki okrągłe sprężyste DIN 127 B oc.b – klasyczna podkładka sprężysta (płaska na końcach), najczęściej wybierana do ogólnych zastosowań warsztatowych.
• Podkładki okrągłe sprężyste łukowe DIN 128 A oc.mech – podkładka typu „siodełko”, idealna tam, gdzie potrzebna jest większa elastyczność połączenia.
• Podkładki okrągłe sprężyste do wkrętów o łbach walcowych i kulistych DIN 7980 oc.b – dedykowana do śrub imbusowych (DIN 912), ma mniejszą średnicę zewnętrzną, by idealnie chować się w gnieździe pod łbem.
• Podkładki okrągłe sprężyste Schnorr podstawowe S EL 131 – zaawansowana podkładka talerzowa, zapewniająca znacznie lepsze zabezpieczenie przy dużych obciążeniach dynamicznych.
• Podkładki okrągłe sprężyste ząbkowane zewnętrznie DIN 6797 A oc.b – zęby zewnętrzne zapewniają dodatkową blokadę mechaniczną i lepszy kontakt elektryczny (masę).

Często poruszane kwestie

Czy podkładkę sprężystą można użyć ponownie?

Z technicznego punktu widzenia – nie zaleca się tego. Każde pełne spłaszczenie podkładki (dokręcenie do momentu nominalnego) powoduje mikro-odkształcenia plastyczne w strukturze stali sprężynowej. Używana podkładka po wykręceniu ma zazwyczaj mniejszy „skok” (jest bardziej płaska) niż nowa, przez co przy ponownym montażu wygeneruje mniejszą siłę docisku.

Podkładka sprężysta czy nakrętka samokontrująca?

To zależy od warunków pracy. Nakrętka z wkładką poliamidową (samohamowna) jest zazwyczaj skuteczniejsza przy silnych wibracjach poprzecznych i nie niszczy powierzchni elementu. Podkładka sprężysta jest natomiast lepsza tam, gdzie występują wysokie temperatury (poliamid w nakrętce może się stopić) lub gdy potrzebujemy wielokrotnie rozkręcać połączenie (choć wtedy warto wymieniać podkładkę).

Czy podkładkę dajemy pod łeb śruby czy pod nakrętkę?

Zasada jest prosta: element zabezpieczający (podkładkę sprężystą) montujemy od strony elementu obracanego. Jeśli dokręcasz nakrętkę – podkładka idzie pod nakrętkę. Jeśli wkręcasz śrubę w gwintowany otwór – podkładka idzie pod łeb śruby. Warto też zastosować pod nią zwykłą podkładkę płaską, aby „sprężynówka” nie ryła bezpośrednio w materiale konstrukcyjnym przy dokręcaniu.

Ekspert Elgo radzi

Podczas montażu często obserwuję tendencję do „dokręcania, aż woda poleci”. W przypadku podkładek sprężystych trzeba zachować zdrowy rozsądek. Prawidłowo zamontowana podkładka DIN 127 powinna być całkowicie płaska (zlicowana), co oznacza, że wygenerowała odpowiednie napięcie. Dalsze dokręcanie z użyciem nadmiernej siły nie poprawia już zabezpieczenia, a jedynie prowadzi do rozgięcia podkładki na boki. Jeśli widzicie, że podkładka zaczyna wystawać spod nakrętki lub zmienia średnicę – połączenie jest przeciągnięte i nadaje się do poprawki (z nową podkładką). W krytycznych aplikacjach, gdzie bezpieczeństwo jest priorytetem, rozważcie przejście na podkładki typu Schnorr lub Nord-Lock, które oferują znacznie wyższy współczynnik bezpieczeństwa niż klasyczna „sprężyna”.

Elgo – wyceny, sprzedaż i doradztwo techniczne dla każdego zamówienia

Elgo to dostawca kompletnych systemów zamocowań. Oferujemy podkładki sprężyste w każdej średnicy i w różnych powłokach antykorozyjnych. Zamówienia standardowe realizujemy błyskawicznie. Dla przemysłu i produkcji seryjnej przygotowujemy indywidualne wyceny z działu handlowego, pomagając dobrać optymalne zabezpieczenia przed odkręcaniem. Oferujemy także produkcję specjalną na zamówienie, w tym podkładki o nietypowych wymiarach lub wykonane ze specjalistycznych stopów.