Pogłębienia pod śruby stożkowe – jak je wykonać?

Idealnie gładka powierzchnia maszyny, mebla czy urządzenia to nie tylko kwestia estetyki, ale często wymóg technologiczny lub bezpieczeństwa. Wystający łeb śruby może haczyć, przeszkadzać w ruchu elementów lub po prostu szpecić projekt. Rozwiązaniem są precyzyjnie wykonane pogłębienia pod śruby stożkowe, dzięki którym elementy złączne idealnie licują się z płaszczyzną materiału. Aby jednak osiągnąć ten efekt, nie wystarczy samo wiercenie – konieczna jest odpowiednia obróbka gniazda. Jak dobrać właściwe narzędzia i na jakie normy zwrócić uwagę 

Najważniejsze informacje na start 

• Cel: Uzyskanie powierzchni, w której łeb śruby jest schowany równo z płaszczyzną materiału (flush finish). 

• Narzędzie: Do wykonania gniazda używa się pogłębiacza stożkowego (fazownika) o odpowiednim kącie wierzchołkowym. 

• Kąt: Dla standardowych śrub metrycznych (DIN/ISO) kąt pogłębienia wynosi zazwyczaj 90 stopni. 

• Pomiar długości: Śruby stożkowe mierzymy inaczej niż pozostałe – wraz z łbem! 

Dlaczego i kiedy należy zastosować pogłębiacz stożkowy? 

Zastosowanie śrub stożkowych (np. DIN 7991, ISO 10642) wymusza na nas przygotowanie otworu w specyficzny sposób. Sam otwór przelotowy to za mało – łeb śruby ma kształt stożka, który musi znaleźć swoje „gniazdo”. 

Pogłębiacz stosujemy w sytuacjach, gdy: 

1. Bezpieczeństwo: Chcemy wyeliminować ryzyko zahaczenia ubraniem lub ciałem o wystający element złączny. 
2. Aerodynamika/Hydrodynamika: W lotnictwie i szkutnictwie gładka powierzchnia zmniejsza opory. 
3. Konstrukcja: Kolejny element jest montowany „na styk” do powierzchni przykręcanej i nic nie może z niej wystawać. 
4. Estetyka: Ukryte połączenia wyglądają po prostu profesjonalnie. 

Geometria, czyli pogłębienie pod łeb śruby w praktyce 

Aby śruba idealnie przylegała do materiału, kąt pogłębienia musi być zgodny z kątem łba śruby. Jest to kluczowy parametr. 

• 90°: Standard dla większości śrub metrycznych (DIN 7991, DIN 965). 

• 60°, 75°, 120°: Spotykane przy nitowaniu, blachowkrętach specjalnych lub w obróbce drewna, ale rzadziej w standardowych złączach maszynowych. 

Jeśli wykonasz pogłębienie pod łeb śruby o kącie 90°, używając wiertła o innym kącie (np. standardowego 118°), śruba będzie stykać się z materiałem tylko krawędzią. Doprowadzi to do szybkiego luzowania się połączenia i niszczenia gniazda. 

Normy i wymiary pogłębień pod śruby stożkowe 

Nie musisz zgadywać, jak głęboko wiercić. Określa to norma DIN 74 (dla pogłębień stożkowych typu A – pod śruby DIN 963 i DIN 965, oraz typu B – pod śruby DIN 7991). 

Norma precyzuje: 

• Średnicę otworu przelotowego (dla śruby M10 jest to zazwyczaj 11 mm w klasie dokładnej). 

• Średnicę zewnętrzną pogłębienia (D) – czyli jak szerokie musi być gniazdo na górze. 

• Głębokość stożka. 

Dla przykładu, dla popularnej śruby M10 (DIN 7991), średnica łba wynosi ok. 20 mm. Wymiary pogłębień pod śruby stożkowe muszą uwzględniać ten wymiar z lekkim naddatkiem, aby łeb mógł się schować, ewentualnie licować z powierzchnią po pomalowaniu. 

Jak mierzy się głębokość pogłębienia? 

To jedno z najczęstszych pytań początkujących ślusarzy. W przeciwieństwie do pogłębień walcowych (pod imbusy), gdzie mierzymy głębokość „do dna”, przy stożkach sprawa jest inna. 

Głębokość efektywną (t) wyznacza się tak naprawdę poprzez średnicę zewnętrzną pogłębienia. Wiercimy tak długo, aż górna krawędź stożka osiągnie wymaganą średnicę (równą lub nieco większą od średnicy łba śruby). 

W praktyce warsztatowej, jak mierzy się głębokość pogłębienia najprościej? Używając ogranicznika głębokości na wiertarce lub… przykładając samą śrubę „na przymiarkę”. Ważne, aby wierzch śruby nie wystawał ponad materiał, a jednocześnie nie był zbyt głęboko, co osłabia docisk. 

Instrukcja wykonania pogłębienia pod łeb śruby krok po kroku 

1. Trasowanie: Wyznacz precyzyjnie środek otworu. 
2. Wiercenie: Wykonaj otwór przelotowy o średnicy gwintu (dla śruby M8 wiertło 8,5 mm lub 9 mm). 
3. Dobór pogłębiacza: Wybierz narzędzie o kącie 90° i średnicy większej niż łeb śruby. 
4. Pogłębianie: Ustaw wolne obroty. Zbyt szybkie obroty spowodują drgania i „kanciasty” otwór. Wierć do momentu, aż średnica stożka pokryje się z wymiarem łba. 
5. Kontrola: Włóż śrubę i sprawdź palcem, czy jest gładko (flush). 

Przeglądaj produkty według kategorii 

Szukasz odpowiednich śrub do połączeń zlicowanych? Poniżej znajdziesz linki do najważniejszych kategorii w naszym sklepie: 

• Śruby z łbem stożkowym 

• Wkręty do metalu z łbem stożkowym 

• Wkręty do drewna z łbem stożkowym 

• Z łbem sześciokarbowym Tx (Torx) DIN 7991 

• Z gniazdem sześciokątnym ISO 10642 

Przykładowy wybór produktów Elgo 

Oferujemy szeroki wachlarz elementów złącznych z łbem stożkowym, spełniających normy DIN i ISO: 

• Śruby z łbem stożkowym z gniazdem sześciokątnym ISO 10642 10.9 – najpopularniejszy wybór do budowy maszyn, twardość 10.9. 

• Śruby z łbem stożkowym z gniazdem Torx DIN 7991 10.9 – napęd Torx zapewnia lepsze przeniesienie momentu. 

• Wkręty do drewna z łbem stożkowym EL 201 – samoczynnie zagłębiające się w miękkim materiale. 

• Śruby z łbem stożkowym płużne DIN 608 – specyficzny rodzaj śrub stosowany m.in. w maszynach rolniczych. 

Często poruszane kwestie 

Czy można wykonać pogłębienie pod śrubę większym wiertłem do metalu? 

Teoretycznie tak, ale w praktyce odradzam to rozwiązanie. Standardowe wiertło ma kąt wierzchołkowy 118°, a łeb śruby metrycznej 90°. Oznacza to, że śruba nie będzie przylegać całą powierzchnią stożka, lecz oprze się tylko na krawędzi otworu. Połączenie będzie niestabilne, a łeb może wystawać. Dodatkowo wiertło ma tendencję do „szarpania” krawędzi przy pogłębianiu. 

Jak zmierzyć długość śruby stożkowej? 

To bardzo ważna różnica! Śruby z łbem sześciokątnym czy walcowym mierzymy „pod łbem” (tylko trzpień). Śruby stożkowe mierzymy wraz z łbem (całkowita długość elementu). Dlaczego? Ponieważ po montażu cała śruba chowa się w materiale, więc jej długość całkowita odpowiada głębokości otworu (w przybliżeniu). 

Co to jest „chatter” przy pogłębianiu? 

To charakterystyczne „terkotanie” i powstawanie falistej, nierównej powierzchni wewnątrz stożka. Dzieje się tak, gdy pogłębiacz ma za duże obroty lub jest tępy. Aby uzyskać gładkie pogłębienia pod śruby stożkowe, należy używać niskich obrotów i stałego, pewnego docisku. 

Ekspert Elgo radzi 

Wielu klientów zapomina, że śruby stożkowe (DIN 7991/ISO 10642) mają zazwyczaj nieco mniejszą obciążalność niż ich odpowiedniki z łbem walcowym (DIN 912), mimo tej samej klasy (np. 10.9). Wynika to z geometrii łba i gniazda na klucz, które osłabiają przekrój. 

Jeśli projektujesz połączenie silnie obciążone, a zależy Ci na płaskiej powierzchni, upewnij się, że wymiary pogłębień pod śruby stożkowe są wykonane precyzyjnie. Jeśli zrobisz za głęboki stożek, zredukujesz grubość materiału pod łbem, co może doprowadzić do wyrwania śruby „przez otwór” przy dużym obciążeniu. Precyzja w tym przypadku to nie tylko estetyka, to wytrzymałość konstrukcji. 

Elgo – wyceny, sprzedaż i doradztwo techniczne dla każdego zamówienia 

W Elgo znajdziesz pełny asortyment śrub stożkowych – od miniaturowych wkrętów do elektroniki, po potężne śruby M24 do maszyn budowlanych. Zamówienia złożone do godziny 12:00 realizujemy tego samego dnia. Jeśli potrzebujesz elementów o nietypowym kącie stożka lub wykonanych z rzadkich stopów, skontaktuj się z nami – przygotujemy indywidualną wycenę z działu handlowego. Realizujemy również produkcję specjalną na zamówienie, dostosowaną do specyficznych wymagań Twojego projektu.