Oznaczenie na śrubach - jak je czytać?

Oznaczenia na śrubach to swego rodzaju dowód osobisty produktu – mówią nam, kto go wyprodukował, z jakiego materiału jest zrobiony i, co najważniejsze, ile wytrzyma, zanim pęknie. Ignorowanie tych symboli to prosta droga do awarii maszyny lub katastrofy budowlanej. W tym artykule wyjaśniamy krok po kroku, jak rozszyfrować klasy wytrzymałości (np. 8.8, 10.9) oraz oznaczenia stali nierdzewnych.

Najważniejsze informacje na start

• System metryczny: Dwie liczby oddzielone kropką (np. 8.8) określają wytrzymałość na rozciąganie oraz granicę plastyczności stali.
• Producent: Symbol literowy (np. Ż, K, LE) to unikalny identyfikator producenta, wymagany przez normy dla zapewnienia śladowości partii.
• Stal nierdzewna: Oznaczenia wyglądają inaczej, np. A2-70, gdzie “A2” to gatunek stali, a “70” to klasa wytrzymałości (1/10 wytrzymałości na rozciąganie).
• Brak oznaczeń: Jeśli śruba nie ma żadnych cech na łbie, zazwyczaj oznacza to najniższą klasę wytrzymałości (poniżej 4.8), nieprzeznaczoną do odpowiedzialnych połączeń.

Co oznaczają cyfry na łbie śruby? (Klasy 5.8, 8.8, 10.9)

W przypadku najpopularniejszych śrub metrycznych ze stali węglowej (tzw. czarnych lub ocynkowanych), kluczowe są dwie cyfry wybite na łbie. To klasa własności mechanicznych. Jak je czytać? Rozłóżmy na czynniki pierwsze najpopularniejszą klasę 8.8:

Pierwsza cyfra (8): Mnożymy ją przez 100. Wynik to wytrzymałość na rozciąganie (Rm) w MPa (megapaskalach).

• 8 x 100 = 800 MPa.
• To siła, przy której śruba ulegnie całkowitemu zerwaniu.

Druga cyfra (8): To współczynnik (0,8) określający stosunek granicy plastyczności do wytrzymałości na rozciąganie.

• 800 MPa x 0,8 = 640 MPa.
• To granica plastyczności (Re). Po przekroczeniu tej wartości śruba wydłuży się trwale i nie wróci do pierwotnego kształtu (ulegnie “przeciągnięciu”).

Przykłady dla innych klas:

• Klasa 4.8: Rm = 400 MPa, Re = 320 MPa (miękka stal, zastosowania mało odpowiedzialne).
• Klasa 10.9: Rm = 1000 MPa, Re = 900 MPa (śruby wysokiej wytrzymałości, np. zawieszenia samochodowe).
• Klasa 12.9: Rm = 1200 MPa, Re = 1080 MPa (najmocniejsze śruby seryjne, np. głowice silników, ciężkie maszyny).

Oznaczenia śrub nierdzewnych (A2, A4)

W przypadku stali nierdzewnej system oznaczeń jest inny. Składa się z litery i cyfry (określającej grupę stali) oraz liczby (określającej wytrzymałość).

Przykład: A2-70

• A2: Rodzaj stali. A2 to stal nierdzewna (AISI 304), A4 to stal kwasoodporna (AISI 316).
• 70: Klasa wytrzymałości. Liczbę tę mnożymy przez 10, aby uzyskać wytrzymałość na rozciąganie w MPa.
  • 70 x 10 = 700 MPa.

Standardowo śruby nierdzewne występują w klasie 70. Dostępne są również wersje “miękkie” (50) oraz o podwyższonej wytrzymałości (80).

Śruby calowe – jak czytać kreski?

Choć w Polsce dominuje system metryczny, w maszynach z USA czy UK spotkamy śruby calowe (norma SAE). One nie mają cyfr, lecz kreski radialne na łbie.

• Brak kresek: Grade 2 (odpowiednik naszej miękkiej stali).
• 3 kreski: Grade 5 (odpowiednik klasy 8.8).
• 6 kresek: Grade 8 (odpowiednik klasy 10.9).

Pamiętaj, że kąt między kreskami również ma znaczenie, a system ten jest zupełnie niekompatybilny z kluczami metrycznymi.

Identyfikacja producenta – dlaczego jest ważna?

Oprócz klasy twardości, na łbie musi znajdować się znak producenta (np. dwie litery, logo). Jest to wymóg normy ISO 898-1 dla śrub o średnicy od M5 wzwyż. Dlaczego to ważne? Znak ten pozwala na identyfikowalność (traceability). W przypadku awarii konstrukcji, na podstawie tego znaku można dotrzeć do producenta, sprawdzić atesty materiałowe i ustalić, czy partia towaru nie była wadliwa. Śruby “no-name” bez oznaczenia producenta nie powinny być stosowane w budownictwie ani budowie maszyn.

Przeglądaj produkty według kategorii

Szukasz śrub o konkretnych parametrach wytrzymałościowych? Sprawdź nasze kategorie produktów:

• Śruby z łbem sześciokątnym z gwintem na całej długości trzpienia DIN 933
• Śruby z łbem walcowym z gniazdem sześciokątnym (Imbus) DIN 912
• Śruby z łbem sześciokątnym z kołnierzem stożkowym DIN 6921 (klasa 10.9)
• Nakrętki sześciokątne DIN 934
• Pręty gwintowane (klasa 8.8)

Przykładowy wybór produktów Elgo

W ofercie Elgo znajdziesz śruby czytelnie cechowane, spełniające rygorystyczne normy DIN i ISO. Oto przykładowe produkty z różnych klas wytrzymałości:

• Klasa 8.8 (Standard): Śruby z łbem sześciokątnym z gwintem zwykłym DIN 931 8.8
• Klasa 8.8 (Pełny gwint): Śruby z łbem sześciokątnym z gwintem na całej długości trzpienia DIN 933 8.8
• Klasa 10.9 (Wysoka wytrzymałość): Śruby z łbem stożkowym z gniazdem sześciokątnym ISO 10642 10.9
• Klasa 12.9 (Najwyższa twardość): Śruby z łbem walcowym z gniazdem sześciokątnym DIN 912 12.9

Często poruszane kwestie

Co oznacza gwint lewy na śrubie?

Śruby z gwintem lewym są rzadkością, ale są kluczowe w elementach wirujących (np. wiatraki, szlifierki, pedały rowerowe), gdzie standardowy gwint mógłby się odkręcić. Oznacza się je często nacięciem na krawędziach łba sześciokątnego lub strzałką na czole śruby wskazującą kierunek dokręcania.

Czy mogę zastąpić śrubę 8.8 śrubą 10.9?

Zazwyczaj tak – użycie śruby o wyższej wytrzymałości jest bezpieczne, pod warunkiem, że nie jest ona bardziej krucha w specyficznym zastosowaniu (np. przy dużych udarach dynamicznych klasa 12.9 może być mniej odporna na pękanie niż 8.8). Nigdy jednak nie wolno robić odwrotnie – zastąpienie śruby 10.9 klasą 8.8 grozi zerwaniem połączenia.

Co jeśli śruba nie ma żadnych oznaczeń?

Jeśli śruba o średnicy powyżej 5 mm nie ma na łbie żadnych cyfr, należy traktować ją jako klasę najniższą (zazwyczaj 4.8 lub niższą). Są to tzw. śruby “plastelinowe”, wykonane z miękkiej stali niskowęglowej. Nadają się do skręcenia płotu czy lekkich mebli, ale pod żadnym pozorem nie wolno ich używać w elementach konstrukcyjnych czy motoryzacji.

Ekspert Elgo radzi

Z oznaczeniami na śrubach jest trochę jak z etykietami na produktach spożywczych – niby nikt ich nie czyta, a potem jest problem. Najczęstszy błąd, jaki widzę u klientów, to założenie, że “śruba to śruba”. Wykręcają z maszyny urwaną śrubę 10.9, jadą do marketu budowlanego, kupują pierwszą lepszą “piątkę” bez oznaczeń (czyli realnie 4.8) i dziwią się, że po godzinie pracy maszyna znowu staje. Pamiętajcie: oznaczenie 8.8 to absolutne minimum dla inżynierii i mechaniki. Jeśli trafiacie na śrubę “gładką”, bez cech, wrzućcie ją do pojemnika na złom albo użyjcie do powieszenia obrazka, ale nigdy do skręcania zawieszenia czy silnika. Weryfikacja tych dwóch cyferek na łbie zajmuje sekundę, a może uratować wam sporo pieniędzy i nerwów.

Elgo – wyceny, sprzedaż i doradztwo techniczne dla każdego zamówienia

Elgo to producent i dystrybutor elementów złącznych, oferujący ponad 15 000 produktów dostępnych online. Zamówienia złożone do godziny 12:00 realizowane są z wysyłką tego samego dnia. Dla klientów hurtowych oraz firm potrzebujących nietypowych rozwiązań przygotowujemy indywidualne wyceny z działu handlowego. Oferujemy również produkcję specjalną na zamówienie – jeśli potrzebujesz śrub o niestandardowej klasie wytrzymałości (np. 12.9 w nietypowym kształcie) lub ze specyficznym cechowaniem, nasz park maszynowy jest do Twojej dyspozycji.